CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism), Türkçe adıyla Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM), Avrupa Birliği’nin karbon emisyonlarını azaltmak ve uluslararası ticarette adil rekabet sağlamak amacıyla geliştirdiği bir düzenlemedir.
1 Ocak 2026 itibarıyla mali uygulama dönemi başlayan CBAM, özellikle Avrupa Birliği’ne ihracat yapan sanayi kuruluşlarını yakından ilgilendiriyor. Yeni düzenleme, karbon emisyonlarının hesaplanmasını ve ilgili ürünlerin karbon maliyetinin değerlendirilmesini gerektiriyor.
CBAM/SKDM Hangi Sektörleri Kapsıyor?
Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması, ilk aşamada karbon yoğunluğu yüksek altı temel sektördeki belirli ürünleri kapsıyor:
- Demir ve çelik
- Alüminyum
- Çimento
- Gübre
- Elektrik
- Hidrojen
Özellikle demir-çelik üreticileri, alüminyum imalatçıları ve Avrupa’ya ihracat yapan sanayi işletmeleri, ürünlerinin CBAM kapsamına girip girmediğini kontrol etmelidir.
Ancak kapsam değerlendirmesi yalnızca faaliyet sektörüne göre yapılması uygun değildir. İşletmeler, ürünlerinin gümrük tarife kodlarını ve güncel mevzuatı incelemelidir.
CBAM/SKDM 2026 Yılında Neler Değişti?
Avrupa Birliği, 1 Ekim 2023 ile 31 Aralık 2025 arasında CBAM geçiş dönemini uyguladı. Bu süreçte ithalatçılar emisyon verilerini raporladı ancak sertifika satın almadı.
1 Ocak 2026 tarihinde CBAM’ın mali uygulama dönemi başladı.
Yeni düzenlemeye göre:
- AB ithalatçıları ilgili CBAM yükümlülüklerini yerine getirmelidir.
- Ürünlerin gömülü karbon emisyonları hesaplanmalıdır.
- Gerçek emisyon değerlerinin kullanılması halinde bağımsız doğrulama gerekir.
- CBAM sertifikalarının satışı Şubat 2027’de başlayacaktır.
- 2026 ithalatlarına ilişkin ilk yıllık beyanın son tarihi 30 Eylül 2027’dir.
Ayrıca belirli ürünler için yıllık 50 tonluk ithalat muafiyeti uygulanır. Bu muafiyet, AB ithalatçısının demir-çelik, alüminyum, çimento ve gübre sektörlerindeki kapsamdaki toplam ithalatına ilişkindir. Elektrik ve hidrojen bu muafiyete dahil değildir.
CBAM Karbon Emisyon Hesaplaması Nasıl Yapılır?
CBAM kapsamında karbon emisyonlarının doğru hesaplanması büyük önem taşır.
İşletmeler öncelikle üretim süreçlerini incelemeli ve emisyon kaynaklarını belirlemelidir. Ardından yakıt tüketimi, enerji kullanımı, üretim miktarları ve ilgili hammadde verilerini değerlendirmelidir.
CBAM hesaplamalarında iki temel emisyon türü bulunur:
Doğrudan emisyonlar: Üretim süreçlerinde yakıt kullanımı ve kimyasal reaksiyonlar sonucunda oluşan sera gazı emisyonlarıdır.
Dolaylı emisyonlar: Bununla birlikte, üretimde tüketilen elektrik enerjisinin üretiminden kaynaklanan sera gazı emisyonlarını ifade eder.
Bununla birlikte, CBAM her sektörde aynı emisyon kapsamını uygulamaz. Bu nedenle işletmelerin ürünlerine uygun hesaplama yöntemini kullanması gerekir.
Böylece doğru emisyon verileri sayesinde işletmeler, müşterilerine güvenilir bilgiler sunabilir ve karbon maliyetlerini daha etkin şekilde değerlendirebilir.
CBAM/SKDM Türkiye’deki İhracatçıları Nasıl Etkileyecek?
CBAM, Türkiye’den Avrupa Birliği’ne ihracat yapan firmalar için önemli değişiklikler getiriyor.
Resmî CBAM beyanı ve sertifika yükümlülüğü esas olarak AB ithalatçısına ait olsa da Türk üreticilerin emisyon verilerini müşterileriyle paylaşması gerekebilir.
Bu nedenle ihracatçı firmalar:
- Ürünlerinin CBAM kapsamını belirlemeli,
- Karbon emisyonlarını doğru hesaplamalı,
- Üretim ve enerji tüketim kayıtlarını düzenlemeli,
- Gerekli doğrulama süreçlerine hazırlanmalı,
- Enerji verimliliği ve emisyon azaltma çalışmalarına önem vermelidir.
Ayrıca ISO 14001, ISO 14064-1 ve ISO 50001 gibi standartlar, çevre ve enerji yönetimi süreçlerine katkı sağlayabilir. Ancak bu standartlara uygunluk, tek başına CBAM yükümlülüklerini karşılamaz.
CBAM Danışmanlığı ve Emisyon Hesaplama Desteği
CBAM sürecine hazırlanan işletmelerin doğru bir teknik altyapı oluşturması, emisyon verilerini güvenilir şekilde yönetmesi ve mevzuat değişikliklerini takip etmesi önemlidir.
Derinkara Uluslararası Belgelendirme ve Danışmanlık Hizmetleri, mühendislik ve yönetim sistemleri alanındaki yaklaşımıyla işletmelerin CBAM hazırlık süreçlerine destek sunar.
Bu doğrultuda, CBAM kapsam analizi, emisyon hesaplama hazırlığı, teknik dokümantasyon, raporlama ve doğrulama öncesi hazırlık çalışmalarında profesyonel danışmanlık desteği alabilirsiniz.
İşletmenizin CBAM sürecine hazırlanması ve Avrupa Birliği ihracatında karşılaşabileceği risklerin değerlendirilmesi için Derinkara ile iletişime geçin.
Daha fazla bilgi için;
